Niet elke gezondheidsvraag vraagt om een medische oplossing, omdat de sleutel bij bijvoorbeeld eenzaamheid of geldzorgen vaak buiten de spreekkamer ligt. Juist daarom ontwikkelen gemeenten, huisartsen en welzijnsorganisaties binnen het Transformatieplan Versterken zelf- en samenredzaamheid in de ZHE-BAR samen ‘Welzijn op Recept’, een beweging die zorg en welzijn verbindt zodat inwoners sneller passende ondersteuning vinden.
Deel dit bericht
Niet iedere gezondheidsvraag vraagt om een medische oplossing. Een inwoner die worstelt met eenzaamheid, een mantelzorger die overbelast raakt of iemand die vastloopt door financiële zorgen, komt vaak als eerste bij een zorgprofessional terecht. Maar de oplossing ligt niet altijd in de spreekkamer.
Juist daarom werken gemeenten, welzijnsorganisaties, huisartsen en andere partners binnen het Transformatieplan Versterken zelf- en samenredzaamheid in de ZHE-BAR samen aan de verdere ontwikkeling van Welzijn op Recept. Een beweging die zorg en welzijn dichter bij elkaar brengt en inwoners helpt om sneller passende ondersteuning te vinden.
Voor Ron Janssen, bestuurder van SWO Nissewaard en bestuurlijk thematrekker van Welzijn op Recept binnen ZHE-BAR, is de noodzaak duidelijk. "Veel klachten waarmee mensen bij een huisarts of andere zorgprofessional aankloppen, hebben niet alleen een medische oorzaak. Ze hangen vaak samen met hoe iemand leeft, woont, werkt of zich voelt. Gezondheid gaat over veel meer dan zorg alleen. Het gaat ook over sociale contacten, zingeving, meedoen in de samenleving en het ervaren van eigen regie."
Samen met René Belder, manager van Facet Ridderkerk en mede-thematrekker van Welzijn op Recept binnen ZHE-BAR, zet hij zich in voor de regionale doorontwikkeling van deze aanpak.
De aanleiding voor Welzijn op Recept ligt in een ontwikkeling die overal zichtbaar is. De zorgvraag groeit, de bevolking vergrijst en de druk op zorgprofessionals neemt toe. Tegelijkertijd zien huisartsen, wijkverpleegkundigen en andere professionals steeds vaker inwoners met vragen die niet primair medisch zijn.
Projectleider Lotte Woerlee ziet deze ontwikkeling dagelijks terug.
"Steeds meer professionals ervaren dat gezondheid wordt beïnvloed door sociale omstandigheden. Eenzaamheid, stress, rouw, mantelzorgbelasting of financiële problemen kunnen minstens zoveel invloed hebben op hoe iemand zich voelt als een medische aandoening. Als we die factoren eerder herkennen en de juiste ondersteuning organiseren, kunnen we veel betekenen voor inwoners."
Volgens haar biedt Welzijn op Recept daarin kansen voor alle betrokken partijen.
"Inwoners krijgen sneller passende ondersteuning. Gemeenten versterken de sociale basis. Zorgprofessionals houden meer ruimte voor mensen die medische zorg nodig hebben. En zorgverzekeraars investeren niet alleen in zorg, maar ook in gezondheid."
Hoewel de naam anders doet vermoeden, draait Welzijn op Recept niet simpelweg om het doorverwijzen van inwoners naar een activiteit of voorziening.
"Dat is misschien wel het grootste misverstand," zegt René Belder. "De kracht zit niet in de verwijzing zelf, maar in wat daarna gebeurt."
Samen met de inwoner brengt de welzijnscoach, aan de hand van het model van Positieve Gezondheid, de situatie in beeld. De zes dimensies helpen om te kijken naar wat goed gaat, waar uitdagingen liggen en welke stap iemand zelf wil zetten. Vervolgens wordt samen een persoonlijk doel bepaald en gekeken welke ondersteuning daarbij past. Soms is dat een ontmoetingsactiviteit, soms praktische ondersteuning, het versterken van vaardigheden of het uitbreiden van sociale contacten. Het gaat altijd om maatwerk.
"Welzijnsprofessionals kennen de wijk, de sociale basis en de mogelijkheden die er zijn," vult Lotte aan. "Juist die combinatie van brede vraagverheldering, persoonlijke begeleiding en kennis van het lokale netwerk maakt het verschil."
Een belangrijk uitgangspunt binnen de regionale samenwerking is dat er niet opnieuw iets nieuws wordt opgebouwd.
Binnen de gemeenten van ZHE-BAR bestaan al veel initiatieven, samenwerkingsverbanden en voorzieningen. De uitdaging ligt volgens Ron vooral in het beter verbinden van bestaande netwerken.
"De kracht zit niet in het creëren van een nieuw loket. De kracht zit in samenwerken. We willen dat professionals elkaar makkelijker weten te vinden, dat inwoners niet verdwalen tussen organisaties en dat we gebruikmaken van alles wat er al aanwezig is."
Die samenwerking vraagt om vertrouwen, elkaar leren kennen en gezamenlijk ontdekken wat werkt.
"Het mooie is dat steeds meer organisaties deze beweging samen willen maken," zegt René. "Juist de huisartspraktijken zijn hierin een onmisbare partner voor het aantal verwijzingen. De druk op de huisartsenzorg neemt toe: inmiddels is 1 op de 20 Nederlanders op zoek naar een (andere) huisarts en voerde 60% van de huisartsenpraktijken in 2024 een gehele of gedeeltelijke patiëntenstop. Tegelijkertijd zien we dat Welzijn op Recept voor "deelnemende" inwoners het aantal huisartsconsulten in veel gevallen halveert. In sommige situaties is een vervolgbezoek aan de huisarts zelfs niet meer nodig, omdat inwoners eerder passende ondersteuning krijgen en een sterker sociaal netwerk opbouwen. Ook wijkverpleegkundigen en paramedici willen daarom steeds vaker aansluiten. We staan samen voor dezelfde maatschappelijke opgave."
Volgens de betrokkenen laat Welzijn op Recept ook iets anders zien: de belangrijke rol die welzijn speelt binnen de beweging van zorg naar gezondheid.
Dagelijks ondersteunen welzijnsorganisaties inwoners bij zelfredzaamheid, participatie, mantelzorg, vrijwilligerswerk, opvoeden en opgroeien, mentale gezondheid en sociale verbindingen.
"Welzijn wordt soms nog gezien als een aanvulling op zorg," zegt Lotte. "Maar welzijn is veel meer dan dat. Welzijnsprofessionals beschikken over specialistische kennis en expertise die essentieel zijn om inwoners duurzaam verder te helpen."
Ron ziet daarin een belangrijke ontwikkeling. "Welzijn is niet alleen een ontvangende partij binnen de keten. Het is een strategische partner in de transformatieopgave waar we met elkaar voor staan. Een partner die helpt om gezondheidsverschillen te verkleinen, zorg toegankelijk te houden en de druk op zorg en ondersteuning te verminderen."
De komende periode staat in het teken van verdere samenwerking, kennisdeling en gezamenlijke ontwikkeling. Gemeenten, welzijnsorganisaties, huisartsenorganisaties en andere partners werken aan een regionale aanpak die aansluit op bestaande initiatieven en lokale behoeften.
De ambitie is helder: inwoners sneller de juiste en passende ondersteuning bieden en tegelijkertijd bouwen aan een sterke sociale basis in gemeentes en regio.
Ron hoeft niet lang na te denken. "Dat steeds meer organisaties elkaar weten te vinden rondom dezelfde maatschappelijke opgave. We ontdekken dat gezondheid niet van één organisatie is. Het is iets waar we samen verantwoordelijkheid voor dragen."
Rene voegt daar aan toe dat inwoners meer eigen regie ervaren, welzijnsprofessionals zetten de deur naar zelf en samenredzaamheid open, daar gaat het om. Maar ook de waardering van de inwoners, de huisartsen en praktijkondersteuners samen met de energieke vasthoudendheid van onze professionals maakt dat ik beretrots ben. Het bewijst zich op alle vlakken.
Lotte sluit zich daarbij aan. "Uiteindelijk gaat het niet over systemen of organisaties. Het gaat over inwoners. Over mensen die op het juiste moment de juiste ondersteuning krijgen. Als we daarin samen optrekken, kunnen we niet alleen gezondheidswinst behalen, maar ook bijdragen aan sterkere buurten, meer veerkracht en een toekomstbestendige regio."
Dat is precies waar Welzijn op Recept voor staat: samen bouwen aan gezondheid, veerkracht en verbinding.
