Reablement: van zorg naar ondersteuning bij een zelfstandig leven

Reablement draait om een belangrijke verandering in de manier waarop we naar zorg en ondersteuning kijken: 'van zorg naar ondersteuning bij een zelfstandig leven'.

Wat betekent dat voor de professional?

Dat betekent dat een professional niet vanzelfsprekend activiteiten overneemt, maar samen met de inwoner kijkt naar wat voor iemand belangrijk is. Wat kan iemand nog zelf? Wat wil iemand graag weer kunnen? Welke vaardigheden kunnen opnieuw worden aangeleerd? En wat is nodig om zo zelfstandig mogelijk het dagelijks leven te blijven leiden?

De wensen, doelen en mogelijkheden van de inwoner zijn daarbij het vertrekpunt.

Niet alleen oplossen, maar breder kijken

Dat betekent nadrukkelijk niet dat mensen het voortaan alleen moeten oplossen. Er wordt juist breder gekeken naar wat iemand nodig heeft. Wat kan iemand zelf doen? Wat kunnen familie, vrienden, buren of andere mensen in de omgeving betekenen? Welke voorzieningen zijn er in de buurt? Kunnen hulpmiddelen of technologie helpen? En waar is professionele zorg of ondersteuning nodig?

Op die manier blijft ondersteuning beschikbaar waar die echt nodig is, terwijl inwoners zoveel mogelijk regie over hun eigen leven houden.

Een bredere beweging

Reablement vraagt om meer dan een nieuwe werkwijze binnen afzonderlijke organisaties. Het is een bredere verandering in de manier waarop we kijken naar inwoners, ondersteuning en professionele zorg.

Reable Nederland ondersteunt deze ontwikkeling landelijk en verbindt kennis en ervaringen uit verschillende praktijken. Ook binnen ZHE-BAR wordt die expertise betrokken bij de verdere ontwikkeling van reablement.

Deze manier van werken sluit nauw aan bij de Cirkel van Vijf, het gezamenlijke afwegingskader binnen ZHE-BAR.

De Cirkel van Vijf helpt professionals om bij een ondersteuningsvraag breder te kijken dan professionele zorg alleen. Eerst wordt onderzocht wat iemand zelf kan, vervolgens welke hulpmiddelen of technologie kunnen helpen en wat het sociale netwerk en de omgeving kunnen betekenen. Daarna wordt gekeken welke professionele ondersteuning aanvullend nodig is.

Wat reablement toevoegt

Reablement voegt daar een belangrijk perspectief aan toe: hoe kunnen we ervoor zorgen dat iemand bepaalde dagelijkse activiteiten kan blijven doen, opnieuw kan leren of weer zelfstandig kan uitvoeren?

Daarmee gaat het niet alleen om het organiseren van passende ondersteuning, maar ook om het versterken of terugwinnen van zelfstandigheid.

De vijf stappen van de Cirkel

Vanuit de Cirkel van Vijf kijken we achtereenvolgens naar:

• wat iemand zelf kan;
• wat mogelijk is met hulpmiddelen of technologie;
• wat naasten en het sociale netwerk kunnen betekenen;
• wat vanuit de omgeving of sociale basis mogelijk is;
• welke professionele zorg of ondersteuning aanvullend nodig is.

Geen losse interventie, maar een andere manier van werken

Reablement is geen afzonderlijk project en ook niet iets wat uitsluitend binnen de ouderenzorg plaatsvindt. Het is een manier van denken, handelen en samenwerken.

Om werkelijk verschil te maken, moet het gedachtegoed daarom op verschillende niveaus terugkomen: van bestuur en beleid tot de professional die dagelijks met inwoners werkt.

Wat er in de regio al gebeurt

In de regio bestaan al verschillende aanpakken die hierbij aansluiten. Denk bijvoorbeeld aan Langer Actief Thuis, het Preventief Actie Team en Welzijn op Recept. Ook binnen organisaties zijn er tal van initiatieven waarbij inwoners worden geholpen hun zelfstandigheid te behouden of terug te krijgen.

Die voorbeelden zijn waardevol, maar de ambitie gaat verder dan afzonderlijke interventies. Het doel is dat het versterken van zelf- en samenredzaamheid steeds meer een vanzelfsprekend vertrekpunt wordt bij vragen over zorg, welzijn en ondersteuning.

Een brede regionale inventarisatie

Met een brede regionale inventarisatie wordt onderzocht hoe organisaties op dit moment met reablement en het versterken van zelf- en samenredzaamheid bezig zijn. Bestuurders, directeuren, managers en beleidsadviseurs van VVT-organisaties, welzijn en huisartsenzorg worden gevraagd naar bestaande initiatieven, kansen, knelpunten en ondersteuningsbehoeften.

Daarnaast worden gesprekken gevoerd met professionals en teamleiders. Daarmee wordt niet alleen zichtbaar wat er op papier gebeurt, maar juist ook hoe de beweging in de dagelijkse praktijk vorm krijgt.

Waar de inventarisatie naar kijkt

De inventarisatie kijkt onder meer naar:

• Wat merkt de inwoner er in de praktijk van?
• Wat helpt professionals om anders te werken?
• Waar lukt samenwerking al goed?
• Waar liggen nog knelpunten of kansen?

Door het bestuurlijke en beleidsmatige perspectief te combineren met ervaringen uit de praktijk ontstaat een breder beeld van waar de regio nu staat.

Niet opnieuw het wiel uitvinden

De inventarisatie kijkt nadrukkelijk niet alleen naar wat nog ontbreekt.

Er gebeurt al veel in de regio. Soms onder de naam reablement, soms zonder dat organisaties die term gebruiken. Juist die bestaande kennis en ervaring willen de partners zichtbaar maken.

Welke aanpakken werken goed? Waar zijn organisaties al verder? Welke lessen kunnen worden gedeeld? En welke kansen kunnen relatief snel worden benut?

Door dit gezamenlijk in beeld te brengen, hoeft niet iedere organisatie opnieuw het wiel uit te vinden en kunnen goede voorbeelden uit de ene organisatie of subregio ook anderen verder helpen.

Resultaten bespreken en vervolgstappen bepalen

Na afronding worden de resultaten eerst binnen de verschillende domeinen besproken, zoveel mogelijk via bestaande overlegstructuren. Daarna wordt gezamenlijk bepaald welke vervolgstappen nodig zijn op regionaal, subregionaal of lokaal niveau per domein.

Sommige acties kunnen binnen bestaande structuren worden opgepakt. Andere vragen aanvullende capaciteit, financiering of bestuurlijke besluitvorming. In elke subregio zal een inspiratiesessie georganiseerd worden over het gedachtengoed, die voor iedereen toegankelijk is. Dit wordt gedaan door Reable Nederland.

Werksessies per gemeente

Het gezamenlijke uitgangsbeeld vormt daarnaast de basis voor domeinoverstijgende werksessies in BAR, Voorne-Putten en Goeree-Overflakkee en de Hoeksche Waard. Het gezamenlijke uitgangsbeeld vormt daarnaast de basis voor domein overstijgende werksessies per gemeente onder begeleiding van Reable Nederland. In deze werksessie wordt gewerkt met de gesprekswijzer rond de vier fasen: richten, inrichten, verrichten en verankeren.

De gesprekswijzer: vier fasen

In het vervolg wordt samen met Reable Nederland gewerkt met de gesprekswijzer rond vier fasen: richten, inrichten, verrichten en verankeren.

Zo gaat het gesprek niet alleen over ambities, maar ook over de manier waarop processen worden ingericht, professionals in de dagelijkse praktijk handelen en de werkwijze uiteindelijk duurzaam wordt geborgd.

Nicole Matto, bestuurlijk portefeuillehouder van Reablement en voorzitter van VONK | Welzijnsnetwerk ZHE-BAR;
“Wij versterken wat iemand zelf of samen met anderen kan, ondersteunen tijdelijk waar nodig en bouwen af zodra iemand weer zelfstandig verder kan.”

Een 1-meting als vervolg

Op een later moment volgt een 1-meting. Daarmee wordt zichtbaar welke ontwikkeling organisaties én de regio als geheel hebben doorgemaakt.

Een gezamenlijke beweging

De opgave waar de regio voor staat is groot. De vraag naar zorg en ondersteuning groeit, terwijl personeel en middelen schaars zijn.

Reablement is geen eenvoudige oplossing voor al deze uitdagingen. Het helpt wel om steeds opnieuw een belangrijke vraag te stellen:

Wat is voor deze inwoner belangrijk, wat kan iemand zelf of samen met anderen en wat helpt om zo zelfstandig mogelijk te blijven?

Door kennis en ervaring vanuit VVT, gemeenten, welzijn en huisartsenzorg te verbinden, bouwen de partners binnen ZHE-BAR verder aan een gezamenlijke beweging. Een beweging waarin de leefwereld en mogelijkheden van inwoners vooropstaan, professionals ruimte krijgen om anders te werken en professionele zorg beschikbaar blijft voor de mensen die deze nodig hebben.

Zo wordt de stap gemaakt van 'van zorg naar ondersteuning bij een zelfstandig leven' en van ambitie naar dagelijks handelen.